Oedeemtherapie

Wat is oedeem?

Net als de bloedbaan waarin bloed circuleert, heeft het lichaam een lymfstelsel waar lymfe doorheen stroomt. Het lymfstelsel ziet er vergelijkbaar uit met het stelsel voor de bloedsomloop. In tegenstelling tot de bloedcirculatie is het lymfstelsel alleen een afvoerend systeem.
Vocht wordt door de bloeddruk uit de aders geperst en komt zo in het weefsel terecht. De lymfevaatjes nemen het vocht dat uit de aders wordt geperst uit het weefsel op. Op het kruispunt van grote lymfvaten bevinden zich lymfknopen. De lymfknopen liggen dichtbij organen en op centrale plekken in de armen, benen en nek. Lymfeknopen worden ook wel klieren genoemd. De klieren filteren de lymfe en halen er lichaamsvreemde stoffen uit (bacteriën, kankercellen, celresten, etc.). In de lymfklieren worden witte bloedcellen gemaakt die een belangrijke rol spelen in het afweersysteem van het lichaam.
Oedeem is onder te verdelen in pitting oedeem (er blijft een deukje achter in uw huid, wanneer u een paar tellen met uw duim in uw huid druk) en non-pitting oedeem (hierbij gebeurt dit niet).

Vormen van oedeem

Lymfoedeem

Lymfoedeem is een abnormale ophoping van eiwitten en vocht in het weefsel door een verstoord aan- en afvoer van vocht. Lymfoedeem ontstaat wanneer er te weinig lymfe door het lymfesysteem wordt afgevoerd. Om lymfoedeem te voorkomen zijn een aantal leefregels en adviezen, deze kunt u hier downloaden.

Lymfoedeem wordt onder verdeeld in primair oedeem en secundair oedeem.
- Primair oedeem; als het oedeem veroorzaakt wordt door een afwijking in het lymfesysteem zelf, die al bij de geboorte
  aanwezig is. U hoeft dan niet al vanaf de geboorte last te hebben, dit kan zich ook op latere leeftijd openbaren.
- Secundair oedeem; hierbij ligt de oorzaak van oedeemophoping buiten het lymfesysteem, dit is verreweg de meest
  voorkomende oorzaak. Bij secundair oedeem is de beschadiging van het lymfestelsel pas later veroorzaakt, denk dan
  bijvoorbeeld aan het verwijderen van lymfklieren na kanker, bestraling of chemotherapie.

Veneus oedeem

De meest voorkomende oorzaak van veneus oedeem is een afwijking in het aderlijke stelsel, dus een afvoerstoornis. Hierbij wordt het bloed onvoldoende afgevoerd, hetgeen leidt tot opeenhoping van vocht. In staande houding moet het bloed in de aderen, tegen de zwaartekracht in, naar boven worden gepompt. Dit gebeurt voornamelijk door de spieren van de kuit. Lopen is daarom uitstekend, maar lang staan of zitten is slecht voor de bloedafvoer door de aderen. In de aderen zijn kleppen aanwezig die in verticale houding het terugstromen van het bloed naar de voeten verhinderen. Als deze kleppen niet meer goed afsluiten, stroomt het bloed gemakkelijk terug, zodat de druk in de aderen en haarvaten toeneemt en de aderen worden wijd.

Lipoedeem

Lipoedeem betekent letterlijk ‘vetzwelling’. Het is een chronische aandoening van het vetweefsel. Het komt vrijwel alleen voor bij vrouwen. Bij lipoedeem is er sprake van een ongelijkmatige vetverdeling over het lichaam. De afwijking komt voornamelijk voor op het onderlichaam, maar soms ook aan de armen. Bij een aantal patiënten is er naast lipoedeem ook sprake van lymfoedeem. Vaak hebben patiënten met lipoedeem ook andere klachten zoals vermoeidheid, pijn bij aanraking van de huid en snelle overbelasting van het lichaam. Vaak is men zich hier niet van bewust.

Onderzoek

Een oedeemfysiotherapeut start met een vraaggesprek zodat deze goed uw klachten in beeld heeft. Vervolgens wordt er gekeken en gevoeld aan het oedeem om te kijken om welk soort oedeem het gaat. Vervolgens vind er een meting van het lichaamsdeel met oedeem plaats, zo kan men in de tijd controleren of het oedeem is afgenomen of toegenomen. Het oedeemgebied wordt met uw gezonde lichaamszijde vergeleken. Eventueel wordt gewicht en lengte vastgelegd en een foto van oedeemgebied gemaakt. Tot slot wordt er nog een functieonderzoek gedaan, hierbij wordt gekeken naar bewegingsbeperkingen en pijn tijdens het moment van bewegen. Ook kan er nog gekeken worden naar kracht,      uithoudingsvermogen en eventueel ademfunctie.

Behandeling

Oedeemfysiotherapie maakt gebruik van verschillende behandelvormen. De oedeemtherapeut zal gebruik maken van manuele lymfdrainage, oefentherapie, ademhalingsoefeningen, adviezen m.b.t. huidverzorging en leefregelsen eventueel compressietherapie in de vorm van bandageren/zwachtelen en later een therapeutisch elastische kous. Vochtafdrijvende tabletten kunnen eventueel door de huisarts of behandelend specialist worden voorgeschreven, maar helpen niet bij alle soorten oedeem. Voor de behandeling is een goede afstemming van de therapieën van de verschillende behandelaars nodig om tot een goed eindresultaat te komen.

Manuele lymfdrainage

Manuele lymfedrainage is een specifieke massagetechniek die gericht is op verhoging en ondersteunen van de transportcapaciteit van het lymfestelsel. Door gebruik te maken van bepaalde handgrepen kan het vocht verplaatst worden naar gebieden in het lichaam waar het lymfesysteem nog intact is, zodat het daar uit in de circulatie kan worden opgenomen. Ook zijn er specifieke handgrepen om bindweefselachtige verhardingen in het weefsel los te maken.
Voor meer informatie over de therapie, kunt u kijken op deze website.

In de volgende situaties mag u geen manuele lymfdrainage krijgen:
- acute ontsteking
- huidontstekingen op basis an radiotherapie
- acute trombose
- te snel werkende schildklier; ziekte van Basedow
- sinus caroticus syndroom. 

Bandageren/ zwachtelen

Door middel van het aanleggen van bandages wordt van buitenaf een continue druk aangebracht die het uittreden van vocht tegengaat en de afvoer van lymfvocht ondersteunt. De bandages worden aangelegd als er nog geen stabiele situatie in de waterhuishouding is bereikt. Er zijn veel verschillende zwachtelmaterialen van diverse fabrikanten op de markt. Wanneer de omvang van de arm of het been stabiel is, kan een therapeutisch elastische kous worden aangemeten.

Lymf tape

Dit is een nieuwe techniek die bandageren/ zwachtelen kan ondersteunen. Hierbij worden circulair dunne strookjes tape om het oedeemgebied gelegd. Deze tape wordt richting gezond afvoergebied aangebracht. De tape heeft een elasticiteit die gelijk is aan die van de huid. Door te bewegen tilt de tape de huid en onderliggend weefsel op en wordt het vocht afgevoerd. Het voordeel van deze tape is dat het prettiger aanvoelt dan bandageren, men kan zich beter bewegen en het ligt dun op de huid, waardoor men kleren en schoenen gemakkelijker aan krijgt.
Zie voor meer informatie: www.fysiotape.nl

Lymfpress

Bij een lymfpress wordt een manchet om de arm of been gelegd. Deze manchet vult zich van onder naar boven met lucht, waardoor druk ontstaat en lymfoedeem wordt afgevoerd. Dit is een ondersteunende therapie gevolgd op manuele lymfdrainage.

Therapeutisch elastische kousen (‘steunkousen’)

Steunkousen zijn er voor de armen en benen. Er bestaan kousen voor de hele arm of been en kousen voor onderarm en onderbeen. Voor de benen bestaan er ook panty’s. Een steunkous kan pas aangemeten worden wanneer het oedeemgebied zo dun mogelijk is. Gebeurt dit niet, dan bestaat de kans op een soort jojo-effect. Door de druk van de steunkous zal het oedeemgebied dunner worden, maar doordat de steunkous niet op het dunste moment is aangemeten, heeft het oedeem weer genoeg ruimte om weer toe te nemen. Laat een steunkous altijd door een hiervoor gespecialiseerd persoon aanmeten, want de kous moet op elke plek de juiste druk uitoefenen!

Oefentherapie

Aanleren juiste ademhaling

Door het aanleren van een juiste ademhalingstechniek kunnen we de veneuze en lymfogene afvoer beïnvloeden. De ademhaling werkt als een soort druk-zuigpompmechanisme, waardoor het ondersteunt lymfoedeem af te voeren.

Bewegen

Door te bewegen spannen en ontspannen de spieren zich. Dit aanspannen en ontspannen van de spieren heeft een pompfunctie als effect. De spieren ondersteunen door hun pompfunctie de lymfafvoer tegen de zwaartekracht in en in de stroomrichting van het lymfsysteem en door te bewegen wordt de aanmaak van nieuwe lymfvaatjes bevorderd.

Bewegen heeft ook een positief effect op het algeheel lichamelijk welbevinden. Door te bewegen komt er een stof vrij in de hersenen, waardoor we ons beter in ons vel voelen. Bewegen werkt ook zeer positief voor mensen die voor een tumor worden behandeld. Dit is vaak een zeer intensieve en zware periode voor de patiënt. Het is bewezen dat als mensen in deze periode aan sport/ bewegen doen, dat ze dan beter door deze zware periode heen komen.

Teveel bewegen of bewegen met een te hoge intensiteit kan ook een negatief effect hebben op de lymfafvoer. Door lang en entensief bewegen stijgt de bloeddruk. Door het stijgen van de bloedruk zal er meer vocht uit de bloedbaan treden, met als gevolg vergrootte kans op oedeem. Het is zeer belangrijk dat de oedeemtherapeut uw oefeningen goed doseert.

Hier kunt u oefeneningen ter bevordering van de lymfafvoer downloaden.